Definicja

Stopniowe odchodzenie od tradycyjnego modelu pracy spowodowane jest globalizacją procesów gospodarczych, rozwojem technologii informacyjnych i telekomunikacyjnych oraz ekspansją sektora usług. Dynamika tych zjawisk oraz rosnąca konkurencja zmuszają przedsiębiorstwa do elastyczności przy wyborze form zatrudnienia i organizacji czasu pracy. Firmy muszą czynić wszystko, aby osiągnąć wysoki poziom jakości i nowoczesności wyrobów oraz usług i nie dać się prześcignąć konkurentom. Wymaga to zdolności do szybkiego reagowania na zmiany, co wiąże się z kształtowaniem elastycznych zasobów pracy. Coraz większą uwagę należy przy tym zwracać na zatrudnienie produktywne, czyli takie, które jest firmie potrzebne i w pełni przez nią wykorzystywane.

W obecnych warunkach funkcjonowania przedsiębiorstw zatrudnienie efektywne i produktywne musi cechować elastyczność form, umożliwiająca dostosowywanie liczby i rodzaju pracobiorców do ilościowego, jakościowego i czasowego zapotrzebowania na pracę. Częścią składową zatrudnienia efektywnego jest ekonomiczność form zatrudnienia, obejmująca minimalizację kosztów pracy i maksymalizację korzyści dla pracowników i zakładu. Konieczność adaptacji różnych form zatrudnienia do określonych warunków rodzi potrzebę ocenienia ich pod kątem elastyczności, produktywności i ekonomiczności.

Pojęcie elastycznej formy zatrudnienia jest trudne do jednoznacznego określenia. Można natomiast spróbować wyodrębnić trzy główne grupy:

• mało elastyczne (powołanie, mianowanie, wybór, umowa na okres próbny, na czas wykonania zadania, na czas określony, sezonowa, w celu przygotowania zawodowego)
• średnio elastyczne (umowa przedwstępna, umowa agencyjna, o pracę nakładczą, leasing pracowniczy, job sharing, praca w niepełnym wymiarze godzin),
• bardzo elastyczne (kontrakty menedżerskie, umowa o dzieło, umowa-zlecenie, niektóre rodzaje telepracy, umowa akwizycyjna, praca zewnętrzna).

Elastyczne formy zatrudnienia dotyczą przede wszystkim nietypowych stosunków pracy, a więc pracy niestałej, często wykonywanej poza siedzibą firmy i w niepełnym wymiarze czasu, o ograniczonym prawie do świadczeń pracowniczo-socjalnych (urlopy, szkolenia, ubezpieczenia społeczne itp.) lub zupełnym ich braku. Formami tymi zainteresowane są takie grupy społeczne, jak osoby uczące się i studiujące, emeryci, renciści, osoby o słabym stanie zdrowia, osoby o słabej motywacji do pracy i małych wymaganiach życiowych, osoby które mają małe szanse na znalezienie stałego zatrudnienia oraz wychowujące dzieci i poszukujące dodatkowych źródeł dochodów. Zainteresowanie to jest duże i będzie wzrastać, co w wyraźny sposób wpływa na dywersyfikację rynku pracy i wzrost znaczenia pracy tymczasowej.