Opis projektu i jego cele

Projekt „Kompromis na rynku pracy – innowacyjny model aktywizacji zawodowej kobiet” to wyjątkowa inicjatywa, której celem jest wypracowanie oraz promocja rozwiązań sprzyjających godzeniu życia rodzinnego i zawodowego.

Autorkami projektu są kobiety – w większości młode matki – które po urodzeniu dziecka napotkały na poważne problemy w zachowaniu równowagi i harmonii pomiędzy swoim życiem zawodowym i rodzinnym. Z jednej strony jest macierzyństwo, chęć zapewnienia dziecku jak najlepszej opieki, bardzo silna potrzeba spędzania czasu z rodziną, z drugiej: ambicje zawodowe, chęć samorealizacji, często silna potrzeba niezależności finansowej. Postrzeganie kobiety przez pryzmat roli matki oraz pracownicy powoduje, że to głównie przed nią roztacza się dylemat pogodzenia życia osobistego z zawodowym. Analizując dogłębnie problem, autorki projektu, zastanawiały się co tak naprawdę mogłoby wpłynąć na polepszenie ich sytuacji. Obecny rynek pracy narzuca konieczność utrzymania ciągłego kontaktu z miejscem pracy, wykonywanym zawodem, po to, aby nie wypaść z rytmu, aby być na bieżąco z sytuacją branżową, rynkową i w ten sposób zapewnić sobie bezstresowy powrót do pracy. Decyzja o pozostaniu z dzieckiem dłużej niż trwa urlop macierzyński jest podejmowana przez wiele mam. Nie wyobrażają sobie one pozostawienia niespełna 4-miesięcznego maleństwa w domu z obcą osobą. Takie wybory muszą być podejmowane świadomie, a mama opiekując się dzieckiem przez rok lub dłużej, powinna pamiętać o utrzymaniu kontaktu z kolegami z pracy, regularnym zapoznawaniu się z sytuacją panującą w danej branży, a nawet dbaniu o stałe i dobre relacje z przyjaciółmi, znajomymi, sąsiadami. W tym obszarze niezwykle istotne jest także angażowanie do obowiązków rodzinnych i domowych partnerów, ojców dzieci. I znów doświadczenia osobiste autorek, które znajdują odzwierciedlenie także w wielu innych związkach, pokazują, że partnerskie relacje między rodzicami bardzo często sprowadzają się do pomocy ojca w wykonywaniu obowiązków domowych, pomocy, która nie wypływa z przekonania o równej odpowiedzialności za porządek w domu, za ugotowany obiad, za aktywne uczestnictwo w opiece nad dzieckiem. Niejednokrotnie kobiety same nie dopuszczają swoich partnerów do tego typu prac, wychodząc założenia, że one wykonają je najlepiej. Godzenie życia rodzinnego i zawodowego, czerpanie satysfakcji zarówno z bycia świetnym i oddanym rodzicem, jak i docenianym pracownikiem nie będzie możliwe, gdy cały ciężar obowiązków domowych spocznie na barkach jednej osoby (kobiety, ale także mężczyzny), gdy po ciężkim dniu w pracy, nie będzie miała ona czasu na odpoczynek, spokój. Stąd niezwykle istotne w tym kontekście jest promowanie związków opartych na partnerskich relacjach oraz zachęcanie ojców do wykorzystywania przysługujących im urlopów wychowawczych i opiekuńczych.

Problem godzenia życia zawodowego i rodzinnego nie może być rozpatrywany w oderwaniu od środowiska rynku pracy, realiów w jakich funkcjonuje polski pracodawca. Sytuacja gospodarcza kraju, niejednokrotnie specyficzne uwarunkowania lokalne, powodują, że dla pracodawcy, odejście kobiety na urlop macierzyński, a potem wychowawczy w zdecydowanym stopniu dezorganizuje pracę. W interesie pracodawców leży możliwie szybki powrót pracownika po urlopie związanym z opieką nad dzieckiem. Większość przedstawicieli pracodawców twierdzi, że odejście kobiety na urlop macierzyński nie stanowi dla nich poważniejszego problemu, gdyż urlop ten trwa stosunkowo krótko. Pracodawcy odczuwają natomiast jako poważne obciążenie korzystanie kobiet z długotrwałych urlopów wychowawczych. Zwracają oni uwagę na kwestię dezaktualizacji kwalifikacji zawodowych, jak również na problemy organizacyjne towarzyszące wdrożeniu do pracy osoby po długiej przerwie w życiu zawodowym. Konieczne wydaje się zatem podtrzymanie kontaktu z pracownikiem przebywającym na urlopie opiekuńczym, a także stosowanie elastycznych form organizacji pracy i zatrudnienia bezpośrednio po powrocie do pracy, a nawet jeszcze w trakcie trwania urlopu wychowawczego. Takie rozwiązanie zapewnia mniej stresowy powrót rodzica do pracy (także z punktu wiedzenia interesu dziecka), z drugiej strony pracodawca może liczyć na zachowanie ciągłości na danym stanowisku pracy, unika konieczności podnoszenia kwalifikacji nowego pracownika bądź pracownika wracającego po dłuższej przerwie. Okazuje się jednak, że polscy pracodawcy nie posiadają odpowiedniej wiedzy odnośnie możliwości, jakie stwarzają elastyczne formy zatrudnienia, korzyści i strat z tego wynikających, a przede wszystkim informacji w jakim stopniu i dlaczego rozwiązanie to sprawdza się w innych krajach wysoko rozwiniętych. Rozwiązania te wymagają dialogu pomiędzy pracodawcą a zatrudnianym rodzicem. Dialog ten służyć powinien budowaniu kompromisowych rozwiązań satysfakcjonujących obie strony. Kompromis musi oznaczać zrozumienie przez pracownika sytuacji pracodawcy oraz wyrozumiałości ze strony pracodawcy wobec obowiązków rodzinnych, które spoczywają na jego pracownikach.

Kolejny aspekt problematyki godzenia życia rodzinnego i zawodowego, ściśle związany z sytuacją pracodawcy, to zjawisko dyskryminacji kobiet na rynku pracy. Kobiety, ze względu na to, że to głównie one korzystają z urlopów wychowawczych czy opiekuńczych w przypadku choroby dziecka, postrzegane są jako mniej dyspozycyjne, a co za tym idzie mniej atrakcyjne z punktu widzenia pracodawcy. Wyniki przeprowadzonych w ramach projektu badań potwierdzają, że rozwiązaniem dla istniejącej sytuacji nie będzie zmiana kodeksu pracy prowadząca do zwiększenia istniejących przywilejów kobiet, ponieważ wyraźnie kolidować to może z interesem pracodawcy. Budowanie kompromisu powinno raczej dotyczyć: upowszechniania wiedzy, że z uprawnień pracowniczych w zakresie opieki nad dzieckiem mogą korzystać także ojcowie, propagowania rozwiązań umożliwiających kobiecie godzenie życia zawodowego z rodzinnym, a nawet ulg podatkowych dla firm przyjaznych rodzinie, stworzenia nowej oferty ubezpieczeń społecznych i gospodarczych chroniących interesy kobiet i pracodawców w trakcie wykorzystywanego urlopu wychowawczego. Tworzone powinny być także programy umożliwiające kobietom powrót do pracy po urlopie macierzyńskim czy wychowawczym.

Opracowanie projektu „Kompromis na rynku pracy – innowacyjny model aktywizacji zawodowej kobiet”, który odpowiadałby zdiagnozowanym potrzebom jego uczestniczkom/uczestnikom stało się możliwe po ogłoszeniu konkursu w ramach Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL. Ten specyficzny program Unii Europejskiej, finansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego, wspiera inicjatywy na rzecz stworzenia większej liczby lepszych miejsc pracy i zapewnienia szerokiego do nich dostępu. To także instrument przeciwdziałania przejawom szeroko rozumianej dyskryminacji na rynku pracy.

Autorki projektu, które reprezentują Stowarzyszenie Doradców Europejskich PLinEU, dostrzegając kompleksowość i wieloaspektowość problemu, do współpracy przy projekcie zaprosiły organizacje, instytucje i firmy, które zawiązały Partnerstwo na rzecz Rozwoju działające w celu wypracowania modelowych rozwiązań wspierających godzenie życia rodzinnego i zawodowego. W grupie tej znalazły się: Krakowska Szkoła Wyższa im Andrzeja Frycza Modrzewskiego, Krakowski Oddział Centrum Praw Kobiet, Stowarzyszenie Akademia Pełni Życia, Małopolski Związek Pracodawców, Stowarzyszenie na rzecz Rozwoju Rynku Pracy, Małopolski Instytut Kultury oraz 2 przedsiębiorstwa: DomZdrowia.pl, SylviaStyl.